Қытайдағы қазақ қаламгерлерінің шығармашылығын насихаттаудағы «Азаттық» радиосының ролі

Р.Ш. Нуриден; М.Т. Мукашева; А.М. Тілепберген; В.Т. Джуматаева

doi:10.26577/HJ20257842

Авторлар

Р.Ш. Нуриден әл-Фараби ат. ҚазҰУ https://orcid.org/0009-0004-4950-5576
М.Т. Мукашева Казахский национальный университет имени аль-Фараби, Алматы, Казахстан https://orcid.org/0000-0002-9085-8670
А.М. Тілепберген Казахский национальный университет имени аль-Фараби, Алматы, Казахстан https://orcid.org/0000-0002-6360-5117
В.Т. Джуматаева Казахский национальный университет имени аль-Фараби, Алматы, Казахстан https://orcid.org/0009-0002-4526-5806

DOI:

10.26577/HJ20257842

Кілт сөздер:

«Азаттык», радиопередачи, казахские писатели, творчество, средства массовой информации.

Аңдатпа

Бұл мақалада АҚШ-тың халықаралық «Азаттық» радиосы тарапынан Қытайдағы қазақ қаламгерлерінің шығармашылығына арналған радиохабарлардың мазмұны, мақсаттық бағыттылығы және мәдени-коммуникативтік маңызы жан-жақты талданады. ХХ ғасырдың екінші жартысында эфирге шыққан аталған бағдарламалар түрлі саяси, техникалық және ақпараттық кедергілерге байланысты Қазақстан аумағына толық таралмағанымен, олардың бірқатары сақталып, бүгінгі күнге дейін құнды рухани мұра ретінде жетіп отыр. «Азаттық» радиосының «Қазақ редакциясын» басқарған Хасен Оралтайдың бастамасымен жинақталған мұрағаттық қор қазіргі таңда ҚР Ұлттық академиялық кітапханасында сақталып, зерттеушілерге қолжетімді маңызды дереккөзге айналды. Осы материалдар негізінде 2023 жылы радионың 70 жылдығы мен Хасен Оралтайдың 90 жылдығына орай «Азаттық радиосынан сөйлеп тұрмыз» атты іргелі еңбек жарық көрді.

Мақаланың негізгі мақсаты — Қытайдағы қазақ қаламгерлерінің шығармашылық мұрасын таныту мен оның халықаралық деңгейде насихатталуына «Азаттық» радиосының қосқан үлесін айқындау. Зерттеу барысында мәтіндік талдау, тарихи-салыстырмалы әдіс, дереккөздерге жүйелі шолу және нақты мысалдарды талдау тәсілдері қолданылды. Радиохабарлардағы ақпараттық деректер Қытайдағы қазақ қаламгерлерінің мерзімді баспасөздегі еңбектерімен салыстырыла қарастырылып, олардың өзара байланысы, ұқсастықтары мен айырмашылықтары айқындалды.

Зерттеу нәтижелері «Азаттық» радиосының Қытайдағы қазақ әдеби қауымының шығармаларын анықтау, сақтау және кең аудиторияға таратуда ерекше тарихи-мәдени рөл атқарғанын көрсетеді. Сонымен қатар, радиохабарлардың ұлттық мәдениетті жаңғырту, тарихи жадты сақтау және Қазақстан мен Қытайдағы қазақ диаспоралары арасындағы рухани-мәдени байланысты нығайту бағытында маңызды коммуникативтік құрал болғаны дәлелденді. Мақалада аталған радиомұраның қазақ әдебиеті тарихын толықтырудағы, қаламгерлердің шығармашылық келбетін ашудағы ғылыми әлеуеті де тұжырымдалып көрсетіледі.

Автор өмірбаяндары

Р.Ш. Нуриден, әл-Фараби ат. ҚазҰУ

Нуриден Рахима Шариповна – филология ғылымдарының кандидаты, доцент, PhD Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті (Астана қ., Қазақстан, эл. почтасы: rahima_n55@mail.ru);
М.Т. Мукашева, Казахский национальный университет имени аль-Фараби, Алматы, Казахстан

Мукашева Манчук Тынышкалиевна – филология ғылымдарының кандидаты, Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, журналистика факультетінің аға оқ ытушысы (Алматы қ., Қазақстан, эл. почтасы: m.mukasheva@yandex.kz);
А.М. Тілепберген, Казахский национальный университет имени аль-Фараби, Алматы, Казахстан

Тілепберген Ақмөлдір Мақсатқызы – философия ғылымдарының докторы, PhD Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, журналистика факультетінің аға оқытушысы (Алматы қ., Қазақстан, эл. почтасы: akmoldir@list.ru);
В.Т. Джуматаева, Казахский национальный университет имени аль-Фараби, Алматы, Казахстан

Джуматаева Венера Таниржановна –магистр, әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, журналистика факультетінің оқытушысы (Алматы қ., Қазақстан, эл.почтасы: venera.dzhumataeva@gmail.com).