Қазақстанның цифрлық ортасындағы медиа сенімнің детерминанты ретінде алгоритмдік хабардарлық
DOI:
10.26577/HJ80220263Кілт сөздер:
алгоритмическая осведомленность, медиадоверие, платформенные медиа, алгоритмическая власть, персонализация новостей, фильтр-пузырь, постсоветская медиасисте-ма.Аңдатпа
Цифрлық трансформация жағдайында платформалардың алгоритмдік делдалдығы пайда-ланушылардың жаңалықтар контентіне қолжетімділігін айқындайды, алайда оның посткеңестік медиа жүйелердегі, атап айтқанда Қазақстандағы медиа сенімге әсері жеткілікті зерттелмеген күйінде қалып отыр.
Жұмыстың мақсаты-Қазақстандағы интернет-пайдаланушылардың алгоритмдік хабардарлы-ғының деңгейін анықтау және оның дәстүрлі БАҚ-қа, әлеуметтік желілерге және Telegram мес-сенджеріне деген сеніммен өзара байланысының сипатын анықтау. Негізгі бағыттарға алгоритм-дік күш пен медиа платформалаудың теориялық талдауы, сондай-ақ хабардарлықтың когнитивті және мінез-құлық аспектілерін эмпирикалық өлшеу кіреді.
Жұмыстың ғылыми және практикалық маңыздылығының қысқаша сипаттамасы. Ғылыми маңыздылығы алгоритмдік хабардарлықтың батыстық тұжырымдамаларын қазақстандық кон-текстке бейімдеу болып табылады. Практикалық маңыздылығы-медиа сауаттылықтың білім беру бағдарламаларын және алгоритмдердің ашықтығын арттыру саясатын әзірлеу кезінде тұжырым-дарды қолдану мүмкіндігі.
Зерттеу әдістемесінің қысқаша сипаттамасы. Эмпирикалық база – 2026 жылғы наурызда жүргізілген сандық онлайн-сауалнама (n = 50). Алгоритмдік хабардарлықтың төрт деңгейлі мо-делі (декларативті білім, процестік түсінік, рефлексивті хабардарлық, мінез-құлық реакциясы) және Лайкерт әдістемесі бойынша медиа сенім шкаласы қолданылды.
Негізгі нәтижелер мен талдау, қорытындылар. Респонденттер Алгоритмдер туралы декла-ративті хабардарлықтың жоғары деңгейін көрсетеді (M = 3.99), бірақ әлсіз мінез-құлық реф-лексиясы. Дәстүрлі БАҚ – қа деген сенім төмен (M = 2.93), әлеуметтік желілерге деген сенім одан да төмен (M = 2.67). Хабардарлық пен сенім арасындағы статистикалық маңызды байланыс анықталған жоқ, бұл сенімсіздіктің Тарихи-институционалдық факторларының үстемдігін көр-сетеді.
Жүргізілген зерттеудің мәні. Жұмыс алғаш рет алгоритмдерді білу мен ақпараттық гигиена практикалары арасындағы алшақтықты анықтай отырып, қазақстандық медиа кеңістіктегі алго-ритмдік хабардарлық тұжырымдамасын эмпирикалық түрде верификациялайды.
Жұмыс нәтижелерінің практикалық маңызы. Нәтижелер мектептер мен жоғары оқу орын-дары үшін алгоритмдік сауаттылық бойынша модульдерді әзірлеу кезінде, сондай-ақ цифрлық платформалардың ұсынымдық жүйелерінің ашықтығын арттыру жөніндегі шараларды талқылау шеңберінде пайдаланылуы мүмкін.
