Қазақстанның медиадискурсындағы манипуляциялық стратегиялар мен тактикалар: формалары, әдістері, салдарлары

К.Қ. Қабылғазина; А.О. Еркімбек; А.Т. Дуйшекеева; А.Қ. Қыдырханова

doi:10.26577/aeqmz170

Авторлар

К.Қ. Қабылғазина Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, Алматы, Қазақстан https://orcid.org/0000-0002-9170-1528 ##orcid.unauthenticated##
А.О. Еркімбек Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, Алматы, Қазақстан https://orcid.org/0009-0009-6762-6220 ##orcid.unauthenticated##
А.Т. Дуйшекеева Жүсіп Баласағұн атындағы Қырғыз ұлттық университеті, Бішкек, Қырғызстан https://orcid.org/0000-0001-7696-0911 ##orcid.unauthenticated##
А.Қ. Қыдырханова Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, Алматы, Қазақстан https://orcid.org/0009-0008-1409-3152 ##orcid.unauthenticated##

DOI:

https://doi.org/10.26577/aeqmz170

Кілт сөздер:

манипуляция, қоғамдық сана, жаңа медиа, дәстүрлі БАҚ, медиакоммуникация.

Аңдатпа

Ақпарат ағынының жылдамдығы адам санасына ықпал етудің жасырын жолдарын көбейтті. Сол себепті медиадағы манипуляция ғылыми тұрғыдан жан-жақты зерделеуді талап етеді. Осы зерттеу аясында ескі және жаңа медиа ресурстарының ықпал ету ерекшеліктері талданды. Ғылыми зерттеудің мақсаты – ақпаратты беру формасына қарай манипуляциялық тетіктердің қалай өзгеретінін және олардың әлеуметтік көзқарасты қалай өзгертетінін түсіндіру.

Зерттеу нысаны ретінде «Egemen Qazaqstan» газетінің материалдары мен Threads әлеуметтік желісіндегі жазбалар алынды. Жұмыс манипуляция түрлерінің платформаға тәуелді авторлық типологиясын ұсынуымен маңызды. Медиасауат деңгейін арттыруға және ақпаратты сыни қабылдау дағдыларын дамытуға бағытталуы зерттеудің практикалық маңызын айшықтайды.

Зерттеу кезінде дискурс-талдау, салыстырмалы талдау және эмпирикалық сауалнама әдістері қолданылды. Зерттеу нәтижелері дәстүрлі БАҚ-та нормативті-дискурстық және беделге сүйенген манипуляция басым екенін, ал жаңа медиада эмоциялық-моральдық және мобилизациялық ықпал ету жетекші орын алатынын көрсетті. Мақала отандық медиакеңістіктегі манипуляцияны платформаға тәуелді, көпқырлы және күрделі әлеуметтік-дискурсивтік құбылыс ретінде түсіндіруге үлес қосады. Алынған тұжырымдар журналистика, медиазерттеу және коммуникация салаларында қолдануға болады.

Автор өмірбаяндары

К.Қ. Қабылғазина, Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, Алматы, Қазақстан

Клара Қабылғазина (корреспондент-автор) – филология ғылымдарының кандидаты, әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, журналистика факультеті баспасөз және электронды БАҚ кафедрасының доценті (Алматы, Қазақстан, e-mail: kabylgazina.klara@mail.ru);
А.О. Еркімбек, Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, Алматы, Қазақстан

Ақерке Еркімбек – әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, журналистика факультетінің 2-курс магистранты (Алматы, Қазақстан, e-mail: akerke.erkimbek@mail.ru);
А.Т. Дуйшекеева, Жүсіп Баласағұн атындағы Қырғыз ұлттық университеті, Бішкек, Қырғызстан

Айна Дуйшекеева – Жүсіп Баласағұн атындағы Қырғыз ұлттық университетінің журналистика және коммуникация институтының журналистика бағдарламасының доценті, филология ғылымдарының кандидаты (Бішкек, Қырғызстан, e-mail: aina.duishekeeva@knu.kg);
А.Қ. Қыдырханова, Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, Алматы, Қазақстан

Ақжарқын Қыдырханова – әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, журналистика факультетінің докторанты (Алматы, Қазақстан, e-mail: kairatbek.akzh@gmail.com).