Коммунизмнің таяуда басталуын ақпараттық вакуум қоғамды қалай сендіре алады: 60-шы жылдардағы Қазақстанның ақпараттық телехабары

Аңдатпа

60-шы жылдардағы журналистика – бұл басқарушы партия қалыптастырған шектеулі және тарылған «ақпараттық күн тәртібі» бейнелері мен тотальды ақпараттық шабуыл көмегімен адамдардың ақыл-ойларын меңгеру әдістері мен тәсілдерін қолданудағы қызықты тәжірибе. Кеңес адамдарында іс жүзінде басқа ақпарат көздері болған жоқ. Мақаланың мақсаты – әлемде болып жатқан оқиғаларды жасыратын тығыз идеологиялық перде совет адамы үшін өзі ұстанған өзінің идеалдары мен бейнелерін қалай жасайтынын көрсету. Мұндай ақпараттық вакуумда кез келген идеялар, жақын болашақта коммунизм пайда болғанға дейін, шынайы болып көрінді.

Қазақстандық телевизия үшін 60-шы жылдардағы тәжірибе кәсіби шеберлікті игеруде, қазақстандық қоғамның мәдениеті, тілі мен дәстүрлері құндылықтарын насихаттау үшін телевизиялық хабар таратудың маңыздылығы мен мәнін түсінуде үлкен сипатқа ие болды. Қазақ теледидарының жаңалықтар шығарылымдарының жетекші тақырыптары талданды, олардың стереотипті стандарты, партия лидерлеріне, пұтқа табынушылық анықталды. Стахановшылардың, трактор жүргізушілерінің, комбайншылардың таңбаланған бейнелері «Шопандардағы сынып»,

«Трактордағы қыздар» сияқты жаппай акцияларға әкелді. Теледидар Өскемен зауытының балқытушы-жұмысшыларының, Қарағанды кеншілерінің, әйгілі тың жерлерінің дүкендеріндегі ерліктің мысалдарын келтіреді. Бұл қарапайым адамдардың шынайы ерліктері, бүгінгі таңданысы, бірақ олардың бағасы қандай болды?

Хабар тарату  желісін  талдау  үшін  жаңалықтардың  нысандары  мен  жанрларына  баса назар аудара отырып, материалдарды салыстыру әдісі қолданылды. Дәлелдеме базасы үшін Қазақстан Республикасы Мемлекеттік архивінің қазақ теледидарының микрофон материалдары пайдаланылды.

Қазақстандағы телевизиялық хабар тарату көптеген қиындықтарды еңсерді. Кәсіби кадрлар- дың, оның ішінде қазақтілді журналистердің жетіспеушілігі, телевизиялық өндіріске арналған сапасыз жабдықтар, әлсіз түсірілім жабдықтары. Мазмұн құрылымында жаңалықтарды қазақ тілінде тарату қиындықтармен екінші дәрежелі әсерін жеңіп шықты, өйткені жаңалықтар аударма түрінде берілгендіктен, сюжеттер декларативті сипатта болды, коммунизм құрылысына белсенді қатысуға шақырды. Адамдар үгіт-насихатқа оптимистік көзқараспен қарады, ал Кеңес Одағының космонавтика саласындағы жетістіктері алға қойылған мақсаттардың шындыққа деген сенімін тудырды. Зерттеудің практикалық маңыздылығы мынада: қазақ теледидарының жаңалықтар редакциясын таратудың нақты мысалдарына сүйене отырып, тоталитарлық қоғам жағдайында кәсіби көрнекі және мәтіндік контент құрудың, ұлттық хабар таратуды дамытудың болашағы аз екендігі дәлелденді.