Өзбекстанның экологиялық журналистикасы: типология, мәселелер, экологиялық мәдениеттің қалыптасуы

Аңдатпа

Мақалада Өзбекстандағы БАҚ материалдарының экологиялық тақырыптарға жіктелуі қарастырылып, республикадағы экологиялық журналистиканың жай-күйі талданады және эко-­ логиялық ақпаратты ұсынудағы кемшіліктер мен оның халықтың экологиялық ойлауын қалып­ тастыруға әсері, оның ішінде әлеуметтік желілер арқылы анықталды.

Зерттеу авторы экологиялық проблемаларды бұқаралық ақпарат құралдарында жариялау проблемалары бойынша теориялық базаның кемшіліктерін анықтауға және талдауға, Өзбек­ стандағы экологиялық журналистиканың типологиясын көрсетуге, бұқаралық ақпарат құралдары арқылы халықтың экологиялық мәдениетін қалыптастыру мәселелерін қарастыруға бағытталған. Өзбекстандағы экологиялық журналистиканың халықаралық ақпараттық кеңістіктегі рөлін анықтау.

Мақаланың ғылыми жаңалығы – бұл мәселені Өзбекстандағы экологиялық журналистиканың дамуын құрылымдық-функционалдық талдау аясында зерттеу, сонымен қатар ғылыми зерт­ теулердің жаңашылдығын анықтайтын экологиялық тақырыптағы материалдардың типологиясы.

Зерттеудің практикалық маңыздылығы автордың Орталық Азиядағы экологиялық проблемаларды өзектендіру жағдайында экологиялық тақырыптағы публицистикалық материал­ дарды жіктеуінде. Сондай-ақ, бұл жұмыс Өзбекстандағы экологиялық журналистиканың негіз­ гі проблемалары анықталған орыс тіліндегі алғашқы еңбектердің бірі. Автордың пікірінше, журналистік материалдарды екі негізгі аспектіде зерттеу қажет болады: автор жасаған типо­ логияға сәйкес белгілі бір экологиялық проблеманы қамту дәрежесін анықтау, сонымен қатар экология саласындағы оқу жұмысын ұйымдастыруда бұқаралық ақпарат құралдарының рөлі.

Автор елдегі экологиялық проблемалардың бұқаралық ақпарат құралдарында жариялану дәрежесін көрсетеді. Зерттеу барысында су мен суды пайдалану, қалдықтар, ағаштарды кесу, халықтың экологиялық мәдениеті сияқты тақырыптар кеңінен қамтылатындығы анықталды, оларды климаттың өзгеруі, жердің деградациясы, ауаның ластануы, биоалуантүрлілік және т.б. әлемдік проблемалар туралы айту мүмкін емес. Өзбекстан халықтың әл-ауқатына ғана емес, көрші мемлекеттермен қарым-қатынасқа да әсер етеді. Мысалы, Орта Азия республикаларының су саясаты Өзбекстаннан онымен байланысты мәселелерді халықаралық деңгейде шешуді талап етеді. Сондықтан бұл мәселелерді талдау тұжырымдамалық маңызды.

Зерттеудің негізгі нәтижелері – экологиялық тақырыптардағы публицистикалық материал­ дардың сандық көрсеткіштерін талдау. Зерттеу нәтижесінде экологиялық ақпараттарды

бұқаралық ақпарат құралдарында ұсынуда бірізділік, жанрлық және тақырыптық әртүрлілік жоқ екендігі анықталды. Журналистерді дайындауда экологиялық мамандандырудың орындылығы ұсынылады.

Түйін сөздер: экология, Өзбекстан, климаттың өзгеруі, Арал теңізі, БҰҰ, бұқаралық ақпарат құралдары.