Қазақстандық журналистердің этикалық дилеммалары

Аңдатпа

Журналист қоғамға шынайы, объективті, теңдестірілген, өзекті ақпарат беріп, адал және бейтарап әрекет етуі, шыншыл және ашық болуы керек. Әйтпесе, журналистер этикалық нормаларды сақтамай зиян келтіруі мүмкін. Аталған зерттеудің мақсаты – Қазақстандағы журналистік этиканы зерттеу, этикалық дұрыс емес мінез-құлықтың ықтимал себептерін түсіндіру, сондай-ақ журналистік этикадағы бар проблемалардың ықтимал шешімдерін ұсыну. Бұл маңызды зерттеу, өйткені журналистикадағы әдепке жат мінез-құлық барлығына әсер етеді және Қазақстанда журналистік этиканы зерттеуге аз көңіл бөлінеді. Бұл мәселені зерттеу үшін 11 қазақстандық журналистер мен редакторлармен құрылымдалған сұхбат жүргізілді. Сұхбат 2021 жылдың күзінде орыс тілінде өткізілді. Зерттеуде «жайлылық» үлгісі және «қарлы кесек» үлгісі қолданылды. Атап айтқанда, тәуелсіз БАҚ-та жұмыс істейтін жеті журналист, мемлекеттік БАҚ-тан үш журналист және халықаралық БАҚ-та жұмыс істейтін бір журналист зерттеуге қатысты. Іріктемеге 29 бен 49 жас аралығындағы және журналистика саласында 7-25 жас аралығындағы тәжірибесі бар 5 әйел мен 6 ер адам қатысты. Сұхбаттасушылар зерттеуге қатысқаны үшін ақшалай сыйақы алған жоқ. Алынған нәтижелер әлеуметтік-экономикалық, саяси және жеке факторлар журналистикадағы этикалық емес тәжірибені түсіндіретінін көрсетеді. Журналистік этика саласындағы ағымдағы мәселелерді шешуге қатысты респонденттердің көпшілігі жағдайды университеттерде этика оқыту, журналистикамен айналысатындардың барлығына тренингтер мен кәсіби семинарлар өткізу арқылы жақсартуға болады деп санайды. Кейбір журналистер этикаға қатысты ештеңе жасаудың қажеті жоқ және оның орнына қоғамдағы кейбір күрделі мәселелерді шешу керек деп санайды. Зерттеудің құндылығы журналистік этиканы сақтамау себептерін зерттеу болып табылады.

Кілт сөздер: журналистік этика, Қазақстан, журналистика, этикалық принциптер, деонтология.