Медиаграмотность как инструмент противодействия дезинформации: международные подходы и казахстанский опыт

Н.А.  Абуева; А.С.  Бузело; У.А.  Абуев; Д.Б.  Каракушев

doi:10.26577/HJ20257735

Авторлар

Н.А. Абуева әл-Фараби ат. ҚазҰУ https://orcid.org/0000-0002-7550-9261
А.С. Бузело Университет Туран, Казахстан, Алматы https://orcid.org/0000-0002-9421-2236
У.А. Абуев Казахский Национальный Женский Педагогический университет, Казахстан, Алматы https://orcid.org/0000-0003-4663-9216
Д.Б. Каракушев Университет Туран, Казахстан, Алматы https://orcid.org/0009-0009-7927-631X

DOI:

10.26577/HJ20257735

Кілт сөздер:

медиаграмотность; дезинформация; фактчекинг; информационная война; медийно-информационная грамотность.

Аңдатпа

Қазіргі ақпараттық кеңістік жалған ақпараттың жоғары деңгейімен сипатталады, бұл әсіресе ақпараттық пен гибридті қақтығыстар жағдайында өзекті. Бұл жағдайда медиа сауаттылық азаматтардың манипуляциялық әсерге төзімділігіне ықпал ететін стратегиялық маңызды дағды ретінде қарастырылады.

Бұл зерттеудің мақсаты жалған ақпаратқа қарсы тұрудағы медиа сауаттылықтың рөлін талдау және оны білім беру ортасында қалыптастырудың тиімді тәсілдерін әзірлеу болып табылады. Медиа сауаттылықтың теориялық негіздерін, жалған ақпаратты таратудың формалары мен әдістерін зерттеуге, сондай-ақ сыни ойлауды дамытуға бағытталған білім беру құралдарын практикалық қолдануға баса назар аударылады.

Зерттеудің ғылыми маңыздылығы медиа сауаттылықты ақпараттық қауіпсіздік элементі ретінде жан — жақты қарастыруда, ал практикалық-журналистика студенттері үшін медиа сауаттылықтың авторлық курсының тиімділігін сынақтан өткізуде және бағалауда.

Зерттеу әдістемесі ғылыми дереккөздерді, халықаралық ұсыныстарды (ЮНЕСКО, БҰҰ) талдауды, сондай-ақ сапалы және сандық бағалау әдістерін қолдана отырып педагогикалық эксперимент жүргізуді қамтитын пәнаралық тәсілге негізделген.

Нәтижелер студенттердің медиа құзыреттілік деңгейінің айтарлықтай жоғарылауын көрсетеді: фейктерді тану, дереккөздерді талдау, манипуляция механизмдерін түсіну. Сондай-ақ, болашақ кәсіби қызметте медиа сауаттылықты қолдануға қызығушылықтың артуы атап өтілді.

Жұмыстың құндылығы жоғары оқу орындарында медиа сауаттылықты оқытудың қайталанатын моделін құрудан тұрады, ал оның практикалық маңыздылығы — бұл модельді қоғамдағы жалған ақпаратқа төзімділікті нығайту үшін журналистика, медиа және білім беру саласындағы мамандарды даярлау бағдарламаларына енгізу мүмкіндігінде.

Автор өмірбаяндары

Н.А. Абуева, әл-Фараби ат. ҚазҰУ

Әбуева Нұрбану Әділбекқызы (корреспондент автор) – Саясаттану ғылымдарының докторы, профессор, Қытай Халық Республикасындағы Шаосин қаласындағы Юэсю шетел тілдері университетінің Еуропа тілдері институтының шақырылған профессоры; Алматы қаласындағы «Туран» университетінің Гуманитарлық-заң факультеті жанындағы «Медиа және мәдениетаралық коммуникация» жоғары мектебінің ғылыми профессоры (Алматы, Қазақстан, e-mail: abu2007@bk.ru; n.abueva@turan-edu.kz);
А.С. Бузело, Университет Туран, Казахстан, Алматы

Бузело Анна Сергеевна – филология ғылымдарының кандидаты, профессор, Алматы қаласындағы «Туран» университетінің Гуманитарлық-заң факультеті жанындағы «Медиа және мәдениетаралық коммуникация» жоғары мектебінің директоры, (Алматы, Республикасы, e-mail: buzelo70@mail.ru; a.buzelo@turan-edu.kz);
У.А. Абуев, Казахский Национальный Женский Педагогический университет, Казахстан, Алматы

Әбуев Өнербек Әділбекұлы – саясаттану ғылымдарының кандидаты, Алматы қаласындағы Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университетінің «Әлеуметтік және гуманитарлық ғылымдар» кафедрасының доценті, (Алматы, Қазақстан, e-mail: onerbek.adilbek.62@mail.ru);
Д.Б. Каракушев, Университет Туран, Казахстан, Алматы

Дулат Болатұлы Қарақұшев - «Журналистика» мамандығының 2-курс магистранты, Гуманитарлық-заңфакультеті, «Медиа және мәдениетаралық коммуникация» жоғары мектебі, Тұран университеті (Алматы, Қазақстан Республикасы, e-mail: 21221462@turan-edu.kz).