Қоғамдық-саяси лексиканың медиамәтіндердегі функционалдық ерекшеліктері

А.Р. Мұханбетжанова; С.Е. Тапанова

doi:10.26577/HJ791202610

Авторлар

А.Р. Мұханбетжанова әл-Фараби ат. ҚазҰУ https://orcid.org/0009-0006-5274-8290
С.Е. Тапанова Евразийский национальный университет имени Л.Н. Гумилёва, Астана, Казахстан https://orcid.org/0000-0001-7686-6458

DOI:

10.26577/HJ791202610

Кілт сөздер:

общественно-политическая лексика, медиатекст, медиадискурс, контент-анализ, семантический анализ, дискурс-анализ, СМИ.

Аңдатпа

Мақалада Қазақстанның бүгінгі ақпараттық кеңістігіндегі тілдік проблемаларға назар аударылады. Оныі ішінде қоғамдық-саяси лексиканың медиамәтіндерде атқаратын функционалдық ерекшеліктері зерттеледі. Зерттеудің мақсаты – қоғамдық-саяси лексиканың ақпараттық, бағалауыш, идеологиялық және дискурстық қызметтерін анықтап, оның медиамәтіндегі рөлін көрсету.

Зерттеу объектісі ретінде 2023–2025 жылдар аралығында жарық көрген республикалық «Егемен Қазақстан», «Айқын» және «Жас Алаш» газеттерінен іріктелген 383 қоғамдық-саяси бағыттағы мақалалар алынды. Медиамәтіндер жаңалық, талдамалы материал және сұхбат жанрларын қамтиды.

Мақалада контент-анализ, семантикалық және концепт анализ, сондай-ақ дискурс-анализ әдістері қолданылды. Қоғамдық-саяси лексиканың жиілік көрсеткіштері мен қолданыс ерекшеліктері Voyant Tools бағдарламасы арқылы анықталды. Сандық деректер лингвистикалық талдаумен ұштастырылып, лексемалардың мағыналық өрістері мен дискурстық қызметі анықталды.

Ғылыми зерттеу нәтижелері қоғамдық-саяси лексиканың БАҚ материалдарында тек ақпарат жеткізу құралы ғана емес, қоғамдық пікірді қалыптастыру, қоғам мен билік арасындағы қарым-қатынасты бейнелеу және идеологиялық ұстанымдарды заңдастыру тетігі ретінде қызмет ететінін көрсетті. Сонымен қатар, зерттеу объектісі ретінде алынған үш басылымдағы қоғамдық-саяси лексиканың қолданыс жиілігі мен функционалдық жүктемесінің редакциялық саясат пен дискурстық бағытқа тәуелді екені де анықталды.

Зерттеу қорытындылары қоғамдық-саяси лексиканы заманауи БАҚ тілінің негізгі құрылымдық элементі ретінде қарастыруға мүмкіндік беріп, медиалингвистика саласындағы ғылыми зерттеулерге теориялық және тәжірибелік үлес қосады.

Автор өмірбаяндары

А.Р. Мұханбетжанова, әл-Фараби ат. ҚазҰУ

Мұханбетжанова Айсұлу Рашитқызы (корреспонденттік автор) – докторант, гуманитарлық ғылымдар магистрі, Ахмет Байтұрсынұлы атындағы Қостанай өңірлік университетінің әлеуметтік-гуманитарлық ғылымдар факультеті журналистика және коммуникациялық менеджмент кафедрасының аға оқытушысы (Қостанай, Қазақстан, e-mail: muhamedzhanova_90@mail.ru);
С.Е. Тапанова , Евразийский национальный университет имени Л.Н. Гумилёва, Астана, Казахстан

Тапанова Сауле Есембековна – филология ғылымдарының докторы, Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің журналистика және әлеуметтік ғылымдар факультеті баспасөз және баспа ісі кафедрасының қауымдастырылған профессоры (Астана, Қазақстан, e-mail: sauletapanova@list.ru).