Тоныкөк жазба ескерткішінің құндылығы

Abstract

Бұл мақалада Түркі қағандығын – түркі империясын орнатудағы ұлы жорықтарда қаған кеңесшісі болған Дана Тоныкөктің Елтеріс-Құтлығ ханмен бірлесіп жасаған жорықтары, оның қысылшаң сәтте қағанға ақыл-кеңес берумен бірге, жауға қарсы әскерді бастап, же­ ңіске жеткені баяндалады. Тоныкөк жазба ескерткішін дана кеңесші­ нің өзі жазғаны тастағы мәтіннен айқын білінеді. Қытайша білім алған Тоныкөк бұл дастанды терең ойлылықпен, поэзияға тән көркемдікті сақтай отырып, философиялық толғау тү­ рінде жасаған. Тоныкөктің Дао даналығынан нәр алғаны осы жазба ескерткіштен анық танылады. Бұл жазба ескерткішті тарихи тақы­ рыпқа құрылған поэзиялық мұра деуге толық болады. Оған осы шы­ ғарманың негізгі өзегі етіп түркі қағандығын орнатудағы қаған Елте­ ріс-Құтлығ пен дана Тоныкөктің атқарған істерін баян еткені дәлел бола алады.